Excel’de Hücre Renklendirme ve Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
İstanbul, 29 yaşında bir sivil toplum çalışanı… Günlük hayatımda gözlemlediğim birçok şey, bir Excel hücresindeki renk değişiminden çok daha derin anlamlar taşıyor.
—
Hücrelerin Renklendirilmesi ve Toplumsal Cinsiyetin Duygusal Yansıması
Hepimiz hayatımızda, görsel dünyayı anlamlandırmak için renklerin gücünden faydalanırız. Çoğu zaman, renkler sadece estetik değil, aynı zamanda derin anlamlar taşır. İşte bu noktada, Excel’de hücreleri belli kurallara göre renklendirmenin bir yansıması olarak toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konuları devreye giriyor.
Benim gözlemlediğim bir şey var; toplumsal sistemin, tıpkı Excel gibi, sürekli olarak renklerle ve kategorilerle işlediğini fark ediyorum. Birçok insan, toplumda kendine uygun “renkleri” bulmaya çalışırken, bir Excel dosyasındaki renkli hücreler de belirli kurallar çerçevesinde kendine yer bulur. Tıpkı Excel’deki koşullu biçimlendirme özelliği gibi, insanlar da toplumsal normların ve dışarıdan gelen baskıların renklerini kendilerine uyacak şekilde seçmeye çalışıyorlar.
Çok fazla tartışılan bir konu var, özellikle İstanbul gibi büyük bir şehirde yaşıyorsanız: Kadınların toplumsal hayatta karşılaştığı eşitsizlikler. Ofisteki çalışma ortamında, evdeki aile içinde, sokakta… Kadınların çeşitli alanlarda sürekli olarak renkli etiketlerle sınıflandırıldığını gözlemliyorum. Çoğu zaman, bu etiketler bir kişi ya da birey için sınırlayıcı olurken, toplumda genellikle eksik veya hatalı kalabiliyor.
Excel’de hücreleri renklendirme işlemi de benzer şekilde, dışarıdan gelen etiketlerle sınırlıdır. Kadın, erkek, LGBTQ+ birey, göçmen… Her bir grubun bazen renkleri belirli kurallara göre şekillendirilir. İş dünyasında, sokakta veya toplumsal yaşamda, insanların “toplumsal formüllere” göre kendilerine biçilen renkleri taşımaya mecbur bırakıldığını hissediyorum.
—
Toplumsal Çeşitlilik ve Excel’deki Koşullu Biçimlendirme
Excel’in koşullu biçimlendirme özelliği, hücreleri belli kurallar çerçevesinde renklendirme işlevi görür. Örneğin, bir hücredeki değerin belli bir sayıya ulaşmasıyla rengin değişmesi gibi. Ancak bu özellik, toplumsal çeşitliliğin yansımasıyla da ilginç bir benzerlik gösteriyor. Çünkü, insanların toplumsal kimlikleri de bir şekilde bu tür kurallar altında şekilleniyor.
Çeşitliliği kucaklamak, farklı insan gruplarının değerlerini ve kimliklerini kabul etmek, benim işimde ve kişisel yaşamımda sıklıkla üzerinde durduğum bir konu. Toplumda kendini farklı hisseden, kimliklerini keşfetmeye çalışan bireylerin de fark edilmesini ve önemsenmesini gerektiren bir süreçtir. Excel’deki hücreleri renklendirirken uyguladığımız kriterler, aslında toplumsal yaşamda uyguladığımız pek çok “kriterin” bir yansımasıdır.
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken, her gün karşılaştığım farklı insan profilleri, onlara farklı kriterlerle yaklaşmamı gerektiriyor. Bir çalışanımın, bir gönüllümün veya bir katılımcımın kimliği, belirli bir rengi taşımasını sağlıyor. Ama bazen, bu renkler dışarıdan gözlemlerle ve başkalarının toplumsal “formülleriyle” belirlendiğinde, bir insanı yanlış tanımış olabiliriz.
Günlük hayatımda, sokakta yürürken, kafede otururken veya otobüste insanları gözlemlerken, herkesin kendini bir şekilde “renklendirdiğini” görüyorum. Ama bazen bu renkler, çok fazla kalıba ve toplumsal kurala dayanıyor. Tıpkı Excel’deki hücre renklendirmede olduğu gibi, bazen bir şeyin rengini değiştirebilmek için daha fazla özgürlüğe, daha fazla esnekliğe ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum.
—
Sosyal Adalet ve İnsanların Renklendirilmesi: Bir Yansımadır
Sosyal adalet, hepimizin eşit haklara ve fırsatlara sahip olması gerektiğini savunan bir düşünce biçimidir. Fakat, toplumsal cinsiyet, ırk, din ve diğer kimliklerle ilgili pek çok önyargı hâlâ günümüzde yaşamaya devam ediyor. Excel’deki hücrelerin koşullu biçimlendirilmesi de benzer bir şekilde, dışarıdan belirlenen bir düzene göre yapılır. Bireylerin ya da grupların birbirini tanımak ve kabul etmek yerine, sadece belirli kurallar çerçevesinde değerlendirilmesi, sosyal adaletsizliğin temelini oluşturuyor.
Sosyal adaletin tam anlamıyla işlediği bir toplumda, hücreler “eşit” olarak renklendirilebilir. Yani her insanın kimliği, geçmişi, deneyimleri, toplumsal cinsiyeti ya da kimliği, o kişinin doğal bir yansıması olarak kabul edilir. Ancak bu kabul, bir Excel hücresine girmediği sürece, insanlar dışarıda belirli bir renk ile “etiketlenmeye” devam eder.
Bunu İstanbul’daki bir semtte yürürken bir kez daha fark ettim. Bir grup genç, dışarıda eğlenirken, “bana bakma” diye bağırarak bir kıza laf attı. Kız, ellerini cebine sokarak hızlı adımlarla ilerledi. Kadın, bu durumda hep “kırmızı” renkteydi; yani, her zaman dışarıdan bakılan, sürekli bir şekilde etiketlenen birisi olarak kalıyordu. Ancak, kim bilir, belki de içindeki renk bambaşka bir şeydi.
—
Excel’deki Renklendirme, Bizi Nasıl Yeniden Şekillendirebilir?
Sonuçta, hücrelerin renklendirilmesi ve toplumsal hayattaki benzer kurallar arasında derin bir bağ var. Excel’deki renklendirme ve koşullu biçimlendirme, bir anlamda bizlere, kendimizi nasıl “düzene sokmamız” gerektiğini gösteriyor. Ancak bu kurallar, hayatta ve toplumsal yaşamda bizleri sınırlıyor. Eğer toplumsal renklendirme, bir Excel dosyasındaki hücreler gibi yapay kurallara ve normlara dayanıyorsa, ne yazık ki eşitlik ve adalet her zaman eksik kalır.
Kendi yaşamımda ve işimde, insanların sadece renklerine, etiketlerine bakarak kararlar almamak gerektiğini düşünüyorum. Tıpkı bir Excel hücresinde olduğu gibi, her bir birey, özünde farklı ve derindir. Hücre renklendirme işlemi, sadece bir görünüşten ibaret olmasın diye… Bu hayatta hep birlikte büyüyüp, renklendirebiliriz.